Triển khai nhiệm vụ được giao tại Quyết định số 3128/QĐ-BTP ngày 28/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Kế hoạch xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Bộ Tư pháp đã thực hiện các quy trình xây dựng hồ sơ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI (tháng 4 năm 2026).
Theo đó, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm những nội dung chính sau đây:
1. Các quy định mới:
- Bổ sung mới đối tượng áp dụng để bảo đảm có quy định rõ ràng, theo đó: Đối tượng áp dụng nêu trong dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) bao gồm: Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan nhà nước ở trung ương; Ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch trong nước, các Cơ quan đại diện ngoại giao, Cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài (sau đây gọi là Cơ quan đại diện); các tổ chức, cá nhân có liên quan trong hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch.
-Quy định rõ hơn về người có trách nhiệm đi đăng ký khai tử, bao gồm: vợ hoặc chồng hoặc con của người chết; cha, mẹ hoặc người thân thích khác của người chết; đại diện của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết hoặc nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể người chết cử công chức thực hiện việc đăng ký khai tử; Công chức hộ tịch thường xuyên kiểm tra, đôn đốc thực hiện đăng ký khai tử cho người chết đầy đủ, đúng thời hạn.
2. Kế thừa quy định hiện hành, sửa đổi các nội dung sau:
- Nội dung thay đổi hộ tịch theo hướng gộp các việc thay đổi, cải chính hộ tịch, điều chỉnh thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch thành 01 thủ tục thay đổi hộ tịch; sửa đổi việc ghi vào Sổ hộ tịch thành cập nhật và Cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm đúng tính chất công việc, ứng dụng công nghệ thông tin;
- Quy định cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Lược bỏ quy định về thẩm quyền đăng ký hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp huyện.
- Quy định sổ giấy chỉ được lập để xác nhận các sự kiện khai sinh, kết hôn, khai tử thay vì quy định mở sổ giấy đối với tất cả các loại việc hộ tịch;
- Phương thức yêu cầu, tiếp nhận và trả kết quả đăng ký hộ tịch theo hướng linh hoạt, tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Đồng thời quy định rõ loại việc hộ tịch mà người đăng ký cần có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi nhận kết quả.
- Toàn bộ quy định về thủ tục khai sinh, kết hôn, đăng ký giám hộ, giám sát việc giám hộ, đăng ký nhận cha, mẹ, con, đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch, đăng ký khai tử, ghi vào Sổ hộ tịch việc hộ tịch của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài theo hướng Luật quy định nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục thực hiện.
Sửa đổi quy định công chức hộ tịch thực hiện khai thác dữ liệu, tra cứu thông tin để thực hiện đăng ký khai sinh, kết hôn, đăng ký giám hộ, giám sát việc giám hộ, đăng ký nhận cha, mẹ, con, đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch, đăng ký khai tử, ghi vào Sổ hộ tịch việc hộ tịch của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài; thực hiện đăng ký khai sinh chủ động đối với trường hợp trẻ em được sinh ra tại cơ sở y tế;
- Thẩm quyền đăng ký giám hộ, đăng ký nhận cha, mẹ, con để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự; bổ sung quy định xác định thẩm quyền giải quyết không phụ thuộc vào nơi cư trú trong phạm vi cấp tỉnh.
- Việc thay đổi quê quán, thay đổi dân tộc, quê quán của trẻ em sau khi được nhận hoặc chấm dứt nuôi con nuôi để bảo đảm quyền lợi của người dân.
- Quy định về thẩm quyền đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch nhằm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bổ sung quy định xác định thẩm quyền giải quyết đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú trong phạm vi toàn quốc.
- Quy định về thẩm quyền đăng ký khai tử nhằm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bổ sung quy định xác định thẩm quyền giải quyết đăng ký không phụ thuộc vào nơi cư trú trong phạm vi cấp tỉnh.
3. Kế thừa quy định hiện hành, bổ sung các nội dung sau:
- Quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch để bảo đảm phù hợp với Luật Căn cước;
- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc ưu tiên phát triển nguồn nhân lực, đầu tư chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch nhằm chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức hộ tịch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin;
- Bổ sung quy định về ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch cho công chức hộ tịch, theo đó: Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, Ủy ban nhân dân cấp xã ủy quyền cho công chức hộ tịch ký một số giấy tờ hộ tịch thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã theo quy định của pháp luật tổ chức chính quyền địa phương, pháp luật hộ tịch và pháp luật khác có liên quan. Chính phủ quy định chi tiết nội dung, phạm vi ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch;
- Quy định về giá trị sử dụng của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch và dữ liệu hộ tịch điện tử nhằm khẳng định vị trí, vai trò của thông tin hộ tịch, thông tin khai sinh là thông tin đầu tiên, cơ bản của mỗi cá nhân; đồng thời dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị sử dụng trong giao dịch, thực hiện thủ tục hành chính, là cơ sở để so sánh, đối chiếu, xác thực khi thực hiện khai thác dữ liệu;
- Bổ sung hành vi “truy cập, làm thay đổi, xóa, hủy, phát tán hoặc thực hiện các hoạt động khác liên quan đến xử lý dữ liệu cá nhân trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch; khai thác, chia sẻ, mua, bán, trao đổi, chiếm đoạt, sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch” để phù hợp với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng ký, quản lý hộ tịch, xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử;
- Bổ sung phạm vi, đối tượng, thẩm quyền đăng ký khai sinh tại UBND cấp xã theo hướng chuyển giao thẩm quyền của UBND cấp huyện trước đây, không tách riêng thủ tục ĐKKS trong nước và có yếu tố nước ngoài trong khi trình tự, thủ tục cơ bản giống nhau, chỉ khác nhau về đối tượng, thành phần hồ sơ; Bổ sung quy định xác định thẩm quyền giải quyết đăng ký khai sinh không phụ thuộc vào nơi cư trú trong phạm vi cấp tỉnh;
- Bổ sung thông tin ngày, tháng, năm sinh, số định danh cá nhân hoặc giấy tờ tùy thân của cha, mẹ trong nội dung đăng ký khai sinh để bảo đảm thống nhất với CSDLQGVDC và cơ sở dữ liệu khác;
- Quy định về nội dung đăng ký kết hôn, khẳng định vai trò, tầm quan trọng của việc đăng ký kết hôn;
- Quy định đăng ký khai tử chủ động đối với người chết tại cơ sở khám chữa bệnh;
- Thẩm quyền ghi vào sổ hộ tịch việc hộ tịch của công dân việt nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cho UBND cấp xã để thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp;
- Quy định về thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử để bảo đảm giá trị pháp lý của nguồn dữ liệu tạo lập cho Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử;
- Quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trong việc cung cấp, thu thập, cập nhật, điều chỉnh thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch;
- Quy định Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã nhằm phù hợp với quy định về chính quyền địa phương 2 cấp;
- Quy định về trách nhiệm, điều kiện, tiêu chuẩn của công chức hộ tịch; Giao Chính phủ quy định về vị trí việc làm của công chức hộ tịch; điều kiện, tiêu chuẩn… nhằm chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức hộ tịch.
